Wat maakt je een vroege vogel of een nachtuil?

Interessante genetische ontdekkingen!

Jurgen Swinnen
Beter slapen dankzij vaste slaaprituelen: tips om vlot in slaap te vallen

Vroege vogel of nachtuil, volgens onderzoek zouden de gewoontes van de laatste wel eens genetisch bepaald kunnen zijn. De ene mens voelt zich 's morgens zo fris als een hoentje, terwijl anderen pas echt tot leven komen wanneer de rest van de wereld zich opmaakt om te gaan slapen. Een onderzoeksteam rond Alina Patke heeft een mutatie van een gen gevonden die ervoor zorgt dat onze circadiaanse klok achterloopt. Een circadiaans ritme is een biologisch ritme waar van de cyclus ongeveer één dag duurt. Het woord komt uit het latijn, circa is rond en dies vertaal je als dag, de dag rond dus. Synoniemen zijn 24-uursritme of slaap-waakritme. Ons slaappatroon is dus één van de biologische processen die volgens een circadiaans ritme verlopen. Andere voorbeelden zijn de afscheiding van bepaalde hormonen, de behoefte aan eten en drinken, enz. Doordat die interne klok, door een mutatie van een gen, achterloopt bij sommige mensen, worden ze later wakker dan normaal en gaan ze later slapen dan normaal. Dit wordt het 'vertraagde slaapfasesyndroom' genoemd, in het Engels delayed sleep phase disorder (DSPD).

Tijdens onderzoek van het Laboratory of Genetics aan de Rockefeller University, in samenwerking met de Bikent Universiteit in Ankara, werd een genetische mutatie ontdekt die waarschijnlijk verantwoordelijk is voor het vertraagde slaapfasesyndroom. Alina Patke en haar collega's identificeerden de aan DSPD gelinkte mutatie voor het eerst zeven jaar geleden bij een 46 jarige Amerikaanse vrouw die naar een slaapkliniek was gekomen omdat ze al lang problemen had met haar verlate slaapcyclus. Het team plaatste de vrouw in een appartement waar ze volkomen geïsoleerd was van alle tijdsinvloeden en analyseerden haar natuurlijke slaappatroon. "Het appartement had geen ramen, tv of internet," zei Patke in een mededeling. "We vroegen haar volgens haar eigen tijdlijn te leven, te eten en te slapen naargelang haar lichaam haar vertelde. In die omstandigheden kwam de vrouw uiteindelijk in een ritme terecht dat ongeveer een uur langer was dan de typische circadiaanse cyclus van ca. 24u. Uit onderzoek bleek dat de vrouw een mutatie had aan het CRY1-gen. Toch heeft niet iedereen die vooral 's nachts opleeft dezelfde mutatie. Onderzoeker Alina Patke zelf is daar een voorbeeld van. Ze zegt zelf dat ze een nachtuil is en vaak tot laat in de nacht doorwerkt, maar ze is geen drager van de CRY1 mutatie. "Ik heb het nagekeken," bevestigd ze. "Niet iedereen die dit gedrag vertoont heeft per definitie ook de mutatie. Maar het gedrag heeft wel een effect op een groot deel van de bevolking."

Volgens Patke en haar team zijn er waarschijnlijk nog andere genetische oorzaken voor de aandoening. Hoe dan ook is het een belangrijke stap dat er een genetische mutatie werd geïdentificeerd die achter de slaapaandoening zit. "Begrijpen hoe de ritmes gecontroleerd worden opent de deur naar het eventueel manipuleren van diezelfde ritmes met geneesmiddelen," vervolgt ze nog. In afwachting zijn er wel al manieren die mensen met het vertraagde slaapfasesyndroom kunnen helpen om hun klok 'gelijk' te zetten. Patke beveelt bijvoorbeeld een goede slaaphygiëne aan. Dat wil zeggen dat je elke nacht op hetzelfde uur probeert te gaan slapen, zelfs in de weekends, en elke morgen op hetzelfde uur opstaat. 'S nachts fel licht vermijden (ook en vooral van laptops en smartphones), kan ook helpen. Net als 's morgens vroeg meteen het zonlicht opzoeken.

Bron: Cell / deredactie.be